Berichten

Begripvol paardrijden met Phelina

/in /door

Een goed begin is het halve werk

Phelina is de 3-jarige merrie van Nienke die ze een paar maanden geleden zadelmak heeft gemaakt. Ze richt haar nu verder af. Nienke wil weten of ze op de goede weg is en heeft me gevraagd of ik haar tijdens de tweedaagse training met Gyongy  ook twee lessen van een half uur met Phelina wil geven.

Phelina heeft een mooi exterieur en een makkelijke bovenlijn en hals. Van tevoren had Nienke al aangegeven dat Phelina altijd erg haar best doet en niet gauw onder de de indruk is. Ze vond dat Phelina bij het rijden wel erg in één houding bleef en met korte pasjes en een weggedrukte rug liep.

‘Ok, rij eerst maar weer een stukje voor’.

Phelina was erg voorwaarts, waardoor Nienke direct de handrem eraan had en bleef houden. De merrie reageerde goed op de rem en ging langzamer. Maar de drang naar voren bleef. Daardoor liep Phelina met gespannen, korte pasjes. Dit veranderde niet na een aantal rondjes. Ook in draf liep ze te strak, te kort en op de rem. Op deze manier kan het paard zich niet ontspannen en ontwikkelen.

‘Een jong paard moet zijn balans onder de ruiter vinden en dat kan alleen als het paard ontspannen en op eigen benen loopt. Hij moet de hals lang kunnen maken en de rug kunnen gebruiken. Dat is goed voor het paard en het levert een juiste basis op voor de verdere training. Als jij je paard leert op eigen benen te lopen met een losse teugel en daarna met een teugel die je licht aanneemt, zal hij in zijn verdere opleiding fijn te trainen zijn en hele fijne aanleuning hebben. Hij leert in de juiste balans van achter naar voren te bewegen, wat tevens het recept is voor een goede ontwikkeling van rug en achter-knieën.’

Ok en nu verder met Phelina, hoe kun je dit nu het beste aanpakken?

Eerst werken aan meer rust in de stap.

‘Nu mag je gaan proberen je paard rustiger te laten lopen zonder aan de rem te trekken. Blijf zelf rustig rechtop zitten. Je merrie is braaf zat, dus je hebt de tijd om ook aandacht te besteden aan je eigen ontspanning door rustig te ademen, je spieren te ontspannen en je mee te laten nemen. Houd in gedachten wat jij als tempo wil.

Maak nu de teugels maar lang en stuur haar zodra ze te snel gaat met je binnenteugel een boog/ volte in. Dus niet rijden maar sturen. Rijden zou nl. beteken dat je met je benen e.e.a. gaat regelen en corrigeren en met je buiten teugel wil begrenzen etc. Sturen is stil en ontspannen zitten en met de binnenteugel je paard de bocht in leiden, zodanig dat haar hals lang of redelijk lang kan blijven.

De volte hoeft niet rond en daarom noem ik het nu liever een boog. Bij jouw paard kan dit een boog zijn van plm. 14 meter of zelfs 12 meter doorsnee, ze is nl. niet zo groot en ze begrijpt het sturen al goed.

Ok, ga je gang.’

Bij de eerste boog die Nienke haar paard aan de lange teugel instuurde om haar te vertragen, reageerde Phelina al op de helft van de boog.

Heel mooi. Braaf. En nu weer verder rechtuit.

Eerst moest Nienke op elke lange zijde wel 5 of 6 x een boog in sturen omdat Phelina steeds weer wilde versnellen. Dat geeft niets, gewoon blijven herhalen en  rustig en kalm blijven. Het komt wel.

Phelina deed het heel goed. Na een paar rondes begon ze steeds langere stukken rustiger te stappen aan de lange teugel. Ze begon zich te ontspannen, haar beweging werd ruimer, ze drukte haar rug niet meer weg en ze maakte haar hals langer. Heel fijn. De eerste missie was geslaagd.

En dan nu de draf.

‘Doe hetzelfde ook in draf. Blijf zelf kalm en rechtop op je paard. Stuur haar een boog in als ze te snel wil, zit haar daarbij niet in de weg en corrigeer niets.’

Ook nu begreep Phelina de bedoeling na een paar rondjes en werd ze rustiger en meer ontspannen. Haar draf werd ruimer, haar hals langer en ze drukte ook nu haar rug niet meer weg.

Op de vraag of middendraf in dit stadium een goede oefening is, gaf ik aan dat ze daar beter nog niet aan begint. De merrie heeft de neiging tot snel en kort draven met een opgekrulde hals en weggedrukte rug, daarnaast is ze op dit moment overbouwd. Ze is fysiek nog niet in staat tot een correcte middendraf. Omdat Phelina altijd erg haar best doet, zal ze als Nienke middendraf vraagt, dit door middel van compenseren en fout gebruik van haar lijf proberen uit te voeren. Met alle gevolgen van dien. Nog niet doen dus!

Toen was de galop aan de beurt. Die vond ik voor een 3-jarige al erg goed. Rechtuit had ze best al goede balans en in de hoeken ook. Op de volte ging Nienke vanuit haar automatische handigheid eraan rijden met hand en been. Dit kan bij een paard op hoger niveau zinvol zijn maar voor een 3-jarige is dit te veel. Je kon zien dat Phelina hier niets mee kon. Ze begreep het niet en ze werd belemmerd in haar galoppade. Er kwam licht verzet tegen teugel en been wat zich uitte in wat sprongen en bokjes en schudden en trekken met het hoofd. Ze zei hiermee ‘Hé, ik probeer hier in balans te galopperen en mijn lijf te gebruiken  met jou op mijn rug en nu maak je het mij onmogelijk door de druk die je me met je teugel en met je benen oplegt. Geef me de ruimte a.u.b.’.

Als je al op hoger niveau gereden hebt, is het soms lastig om je jonge paard niet te corrigeren bij uitvoeringen die niet correct voelen. Het is belangrijk dat je niet op de automatische piloot rijdt, maar bewust bezig bent het paard zijn balans te laten vinden zonder in te grijpen.

Dit was genoeg voor deze dag. Morgen kijken we verder.

De volgende dag begon de les al heel goed. Na het opstijgen stapte Phelina aan een lange teugel rustig weg. Super! Nienke hoefde in 5 rondes maar 1x een boog te rijden om Phelina iets te vertragen.

In draf ging het idem dito. Zowel in stap als in draf was de lichaamshouding en de beweging vele malen beter.

Nienke reed vervolgens in stap een links- en rechtsomkeert aan de lange teugel. Ik had gezegd dat als het paard de halve volte zelf wat groter maakt omdat 10 meter niet lukt, ze dan niet hoeft te corrigeren, maar gewoon rustig moest blijven zitten, kijken en sturen. Dit had ik helemaal niet hoeven zeggen want voilà, Phelina liep een perfecte links- en rechtsomkeert in alle rust aan de lange teugel. Doordat Nienke haar niet in de weg zat, had ze alle tijd om te kijken hoe ze haar lichaam kon balanceren en ontspannen.

Uiteindelijk was de galop weer aan de beurt. Het lukte Nienke om er stil op te zitten en niet in te grijpen of te corrigeren. Phelina deed het geweldig, zowel op de lange zijde als op de voltes.

Hier wordt vertrouwen gecreëerd en een basis gelegd voor een sterk, ontspannen paard die met haar hele lijf leert werken.

Hier kunnen Nienke en Phelina een tijdje mee vooruit. Zodra e.e.a. bevestigd is, kan Nienke de teugels iets meer op maat maken en een zacht contact met de mond zoeken. Phelina zal dan vanuit haar balans en het ontspannen van achter naar voren bewegen eenvoudig kunnen nageven.

Leer een jong paard ontspannen en op eigen benen lopen

 

Begripvol paardrijden met Toontje

/in /door

Ik had Sophie gevraagd of ze een review voor me wilde schrijven. Dat wilde ze wel doen en ze schreef het volgende verhaal over haar en haar pony Toontje. Een beetje lang voor een review rubriek, maar wel heel mooi om op mijn blog te zetten en daarom…

Sophie vertelt

Als klein meisje had ik al de droom om een eigen paard te hebben van veulen af aan. Om samen te leren en te groeien, om echt een band op te bouwen. Toen ik 12 was, werd deze droom verwezenlijkt en kochten mijn moeder en ik Toontje, een 8 maanden oud scharminkeltje.

Een droom die uitkwam, maar het verliep niet zoals ik gehoopt had. Je weet wat ze zeggen: Groen en groen wordt bont en blauw. En dat heb ik geweten. Zowel mijn moeder als ik hadden geen idee van een pony opvoeden, laat staan een enigszins dominante, luie treiterbak (sorry Toontje). Ik was niet consequent genoeg en wist nooit goed wat ik zelf echt wilde, waardoor ik Toontje vaak de beslissingen maar heb laten nemen.Daarbij was ik zelf nog erg zoekende en probeerde ik veel uit, waardoor ik vaak wisselend reageerde. Dat resulteerde erin dat Toontje de regie vaak overnam en ik na een bepaald punt niets meer te zeggen had en we binnen onze comfortzone bleven als we trainden. Daar waar het veilig was, want als Toontje het ergens niet mee eens was dan kon hij fel protesteren en werd het veel te gevaarlijk voor een onervaren iemand als ik.

Pas toen hij 6 was, kwam er enige consistentie in onze training en merkte ik dat we stappen vooruit gingen, alleen lang niet in het tempo dat ik graag wilde, en ook niet met een merkbare of prettige samenwerking. Iets wat ik heel erg miste. Aangezien ik zelf ook druk met school bezig was en op een gegeven moment een lange tijd in het buitenland ging werken, had ik een pauze ingelast en had Toontje het naar zijn zin op het land tussen andere paarden.

Toen ik terugkwam had ik heel veel geleerd en was ik best wel veranderd, ik pakte de training weer op met een heel ander gevoel. Helaas resulteerde dit niet in een andere uitwerking. Toontje sjokte om mij heen aan de longeerlijn terwijl ik als een malle rond rende om hem enthousiast te maken.

Dit is wanneer Mariëtte ons begon te helpen. Ik vertelde haar hoe weinig plezier wij beiden beleefden aan longeren en zij keek me vol verbazing aan: ‘Hoe is dat nou mogelijk? Terwijl je met longeren zoveel kunt variëren!’ Ik begreep niet goed wat ze bedoelde, totdat ze het me liet zien. Ze nam Toontje van me over en het moment dat zij in het midden stond en Toontje van haar af stuurde wist ik niet wat ik zag! Was dat werkelijk Toontje die daar zo enthousiast en onuitputtelijk rondjes om Mariëtte heen draafde en galoppeerde en echt zijn best deed haar commando’s op te volgen?

Ik kon mijn ogen niet geloven, Toontje was opeens een werklustige en aandachtige pony en liep niet meer ongeïnteresseerd rond te sjokken. Toen ik het van Mariëtte overnam nadat we besproken hadden hoe mijn houding nu het beste kon zijn, werd ik zo trots en zo gelukkig toen Toontje hetzelfde aan mij liet zien. Opeens voelde ik een echte connectie met hem en konden we wérken. Werken als team.

In de weken erna heeft Mariëtte ons geregeld geholpen, eerst een paar keer bij het longeren en daarna bij het rijden. Mariëtte legde mij ook uit hoe belangrijk het bij de training is om je paard te begrijpen en hoe je dat kunt leren.

Vanaf dat moment trainden we zeker een aantal keer per week en echt waar, ik had het niet voor mogelijk gehouden, maar iedere dag zetten we weer stappen vooruit. En als we eens een terugval hadden dan liet Mariëtte mij zien wat Toontje mij probeerde te vertellen en hoe we dat samen op konden lossen. Soms was dit iets wat Toontje in de weg zat, zoals de manier waarop ik hem aanspoorde of als ik iets verkrampt zat, of als ik hem te stevig oppakte, of als ik hem een aanwijzing gaf en vervolgens helemaal losliet en hem de bocht bijvoorbeeld in zijn eentje af liet maken, waardoor dan als het ware de bocht door viel.

 Maar vaak was dit ook iets waar ik zelf last van had. Bijvoorbeeld druk van buitenaf: wat vinden anderen, wat had ik eigenlijk al willen of moeten bereiken, doe ik het wel goed volgens bepaalde personen? Maar ook gevoelens van teleurstelling, waarvan ik nu geleerd heb dat die nergens voor nodig zijn. Want Toontje wil alles voor mij doen.

Maar na een tijd van slechts overwinningen worden sommige verwachtingen onrealistisch en vraag ik te veel van ons beiden om nog tevreden gesteld te kunnen worden. Hij hielp mij mezelf hier overheen te zetten en met mijn gevoelens om te gaan, en zo lukte het ons ons gewenste resultaat te bereiken met teamwork en plezier.

Kortom Toontje heeft mij zoveel geleerd en wij werken nu als team, als vrienden, samen en dat in slechts 2 maanden.

Mariëtte heeft in die tijd als het ware als tolk opgetreden en mij verteld wat Toontje mij al lang probeerde te vertellen, maar wat ik niet wilde of kon horen of begrijpen. Daarbij hielp ze me heel erg met hoe ik het vervolgens aan moest pakken en heeft ze me ook heel erg geholpen met mijn eigen leerproces. Een leerproces waarvan ik niet wist dat hij eraan zou komen, laat staan dat ik er zo aan toe was. En wat zijn Toontje en ik goede vrienden geworden! Vrienden zoals nooit tevoren, maatjes voor het leven.

Wat ik echt heel mooi vind aan Mariëttes methode is dat ze geen methode heeft. Mariëtte luistert puur naar het paard en maakt de ruiter duidelijk wat hij te zeggen heeft en hoe de ruiter hier vervolgens op kan reageren of de training zodanig aan kan passen dat het geleverde werk een vertoning van pure samenwerking is, waar het plezier vanaf spat.

Ik had niet verwacht dat paarden ons zoveel te vertellen hebben en ons zulke wijze lessen voorleggen. De kunst is het paard aan te horen en open voor zijn lessen te staan. En Mariëtte kan dit als geen ander. 

Zowel Toontje als ik beleven zoveel meer plezier aan elkaar en onze training en zijn echt blij samen te kunnen werken, iets waar ik al lange tijd niet meer op had durven hopen, maar Mariëtte in korte tijd gerealiseerd heeft. Ze heeft Toontje en mij geleerd naar elkaar te luisteren en vervolgens heeft ze ons samen op weg geholpen, een hele nieuwe weg in, een weg waar we samen, met plezier hoogtepunten en dieptepunten tegemoet rijden en zullen overwinnen.

 

Begripvol paardrijden met Gyongy

/in /door

Tweedaagse training met Nienke en haar Gyongy

Soms zit het verschil tussen redelijk goed en formidabel rijden slechts in het zorgen voor een betere impuls en aanleuning.

Gyongy is een 12-jarige Eldorado merrie  van Nienke waarmee zij Z eventing, ZZ springen en M2 dressuur rijdt.

Omdat het paard qua exterieur niet de makkelijkste is en ze altijd alles geeft als ze springt en in de cross, is het extra belangrijk om haar dressuurmatig heel goed te gymnastiseren.

Door haar hals en lendenen heeft het paard de neiging om of niet aan het been te zijn en dan tegelijkertijd te doen of ze een redelijke aanleuning heeft of om voor het been naar voren weg te rennen met haar hals als een ‘stokje’ en met haar gewicht erg op de voorhand.

Aan Nienke de taak haar paard altijd heel goed los te werken en de aanleuning en impuls goed in de gaten te houden zodat Gyongy zich goed laat bewerken en bij haar blijft.

Aangezien Gyongy één van de slimmeren is, is die taak niet altijd eenvoudig. Gyongy zorgt er bij ‘haar onderhandelingen met haar amazone’ voor dat e.e.a. ongemerkt een beetje wegzakt.

Nienke heeft al vele jaren les van mij. Door mijn verhuizing was de laatste live les een jaar geleden. Dus als e.e.a. iets weggezakt is, is dat nu helemaal logisch.

Maar als je al jaren les hebt gehad volgens het ‘begripvol rijden’ systeem, kan één les al genoeg zijn om in de ‘o ja modus’ te komen. Dat was ook nu het geval.

In de eerste les begonnen we met het bespreken en bekijken van wat goed en minder goed gaat.

Nienke reed een stukje voor en wat me daarbij opviel, was dat de aanleuning en impuls matig waren.

Bij oefeningen zoals schouderbinnenwaarts, travers en appuyeren had Gyongy impuls- en taktverlies en werd haar hals strak. Daarbij werkte Nienke teveel en te vaak terug met haar binnenhand en had ze haar paard niet aan het binnenbeen.

Daar gingen we aan werken.

‘Dat jij de neiging hebt voor zoveel met je teugels te doen, is omdat Gyongy daarom vraagt, zij zeurt in jouw hand, maar het probleem zit achter.

Ze moet meer aan het werk vanuit achter. Door haar slimme tactiek om voor in jouw hand te lopen zeuren, zorgt ze ervoor dat jij voor in haar mond aan het werk gaat en vergeet vanuit achter te rijden. Daardoor hoeft ze achter niks te doen en dat vindt ze natuurlijk wel prima.

En vooral niet terugwerken met je binnenhand. Elke keer dat je terugwerkt met je binnenhand, rem je haar binnenachterbeen af. En we willen juist dat ze haar binnenachterbeen goed naar voren onder de massa zet.’

Dus..

‘Even weer bewust worden van wat jij doet met je hand, zit en been en hoe je paard reageert en of ze uberhaupt reageert.

Dan je handen gevoeliger en elastischer laten zijn. En niet terugwerken met je binnenhand.  En weer beseffen dat als de oorzaak achter zit je dit niet voor moet ‘oplossen’ maar achter. Dus beter aan je been maken en houden. En vervolgens het paard onder jou laten werken. Ze mag niet door je hand weglopen. Ze moet zich laten opvangen door die elastische, gevoelige hand.’

Daar heeft Nienke mee gewerkt en geoefend. Er waren steeds meer stukjes die al wat beter gingen.

Daarmee was de eerste les voorbij. Nu even een nachtje slapen en morgen kijken we verder.

De volgende les viel me direct op dat Nienkes hand al een stuk stiller was dan gisteren en dat ze niet meer terugwerkte met de hand. Heel mooi.

Gyongy was wat serieuzer en had door dat Nienke weer wat consequenter was en een reactie wilde.

Na het loswerken, het beter aan het binnenbeen maken en het verbeteren van de impuls werd de verbetering zichtbaar.

Toen Gyongy steeds beter begon te reageren, had Nienke haar o-ja-moment. Ze hadden elkaar weer gevonden.

Toen leek het op het oog weer vanzelf te gaan.

Gyongy liep van achter naar voor; met voldoende impuls en draagkracht, zonder voor weg te willen en zonder de hals strak te maken. Met een fijne, zachte en makkelijke aanleuning.

Prachtig.

Er was bij Gyongy nu een juist gebruik van het lichaam en de hals.

De schouderbinnenwaarts ging eenvoudig, met de juiste buiging, draagkracht en takt met een zeer smakelijke aanleuning. In de travers bleef ze ook heel goed in de juiste balans en buiging, zonder enige moeite. De appuyementen waren vol overtuiging en kracht.

Alles ging nu zoveel eenvoudiger en met meer harmonie, elegantie en schwung. Een plezier om naar te kijken. Ook ging Gyongy lichtvoetiger door de baan, ik hoorde haar amper draven en galopperen.

Ze waren weer goed op elkaar afgestemd.

Hier kunnen ze weer en poosje mee verder.

Op welk niveau je ook rijdt, het komt je training ten goede als je geregeld checkt of je paard echt aan je been is en de aanleuning echt in orde is.

 

Begripvol paardrijden met Tarcento

/in /door

Tarcento, een slimme, vrolijke acrobaat

Voor ik het verhaal vertel over hoe een intelligent, sensibel paard als Tarcento leert, deel ik eerst wat algemeenheden.

Iedereen die een sensibel paard rijdt of gereden heeft, kent het wel: Hoe moeilijk het is om een middenweg te vinden tussen ontspannen en alert zijn. Je weet dat het paard beter ontspant  als jij ook ontspannen bent, maar je weet ook dat hij, vooral als hij aanvoelt als een bom, heel snel weg kan springen als er verderop iemand niest of een deur dichtslaat.

Hoe je ermee omgaat, hangt er natuurlijk ook van af hoe goed jullie elkaar kennen en vertrouwen. Het is in ieder geval belangrijk dat je je steeds afstemt op je paard. Bij het poetsen, het opzadelen en het loswerken. Hoe is je paard vandaag. En hoe ben jezelf vandaag. Zo kun je een inschatting maken van hoe je je training van die dag het beste kunt doen.

Ik heb door de jaren heen gemerkt dat de meeste sensibele paarden heel graag willen werken. Ik heb ook ontdekt dat als ruiters de subtiele signalen die deze  paarden afgeven, missen, zij (de paarden) onzeker en nerveus worden. Ze sluiten zich af en worden terughoudend of angstig. Het lijkt of ze niet mee willen werken maar vanuit hun extreme ijver maken ze zich zorgen over de reactie van de ruiter.

Het blijft belangrijk, vooral bij sensibele paarden, niet te blijven hangen in ‘hij doet het niet of hij wil niet’. Het is beter om je af te vragen ‘wat zie ik over het hoofd, wat is er aan de hand, wat is niet duidelijk etc.’

En dan nu Tarcento. Een vriendelijke, zeer gevoelige, slimme en fanatieke merrie. Ik heb haar zelf gefokt en ze is haar hele leven bij me geweest. We kenden elkaar door en door. Door haar sensibiliteit en sterke drang om te presteren, was het niet altijd makkelijk, maar we hebben onze weg gevonden. We zaten meestal op één lijn en het grootste compliment dat ik kreeg van menigeen die naar onze training of wedstrijd stond te kijken, was ‘ Wat zijn jullie mooi samen’.

Ik heb Tarcento zelf zadelmak gemaakt en doorgereden. Ook al heb ik meer bijzondere dingen meegemaakt met haar (wellicht wijd ik daar nog een artikel aan), ga ik nu alleen vertellen over wat er gebeurde toen ze eraan toe was om middengalop te leren.

Het sturen, de beenhulpen, het halthouden en de overgangen stap-draf en terug en draf-galop en terug gingen goed. Het buigen ging ook aardig en de balans was in orde. Tijd om de lat iets hoger te leggen. Middengalop. Lijkt simpel. De middengalop zelf was ook simpel, maar het terug naar de arbeidsgalop bleek een grote stressfactor op te leveren. Ze raakte helemaal van de kaart. Er leek niets anders mogelijk dan stuiteren, hard rennen of dribbelen. Ik kon niet verder rijden, ik kon er niets mee. Ze werd pas rustig als ik een poos ging stilstaan met lange teugel.

Waarom deed ze zo? Ik wist dat ze slim was en ik wist dat ze haar best deed. ik begreep niet direct wat er aan de hand was. Ik heb nagedacht over wat ik deed bij deze oefening en hoe. Nog steeds begreep ik het niet. Toen ik me verplaatste in haar, begon een lampje te branden: Wacht eens even. Terugrijden vanuit arbeidsgalop betekende tot nu toe dat ze moest gaan draven. Dan beloonde ik haar en ze wist wat de bedoeling was. Dus zij dacht terugrijden na middengalop is ook draven. En toen dat niet zo bleek, omdat ik met mijn hand, zit en been andere signalen gaf, raakte ze in paniek. Ze begreep het niet en ze wilde het niet fout doen.

Ik was subtiel genoeg met hand, zit en been: Ik deed het nu net zo als ik bij andere (ook sensibele) paarden deed en had dan nooit dit ‘probleem’. Dus weer een ervaring rijker. En dan op zoek naar de oplossing.

Ik heb de overgang van middengalop naar arbeidsgalop toen iets meer ‘per ongeluk’ laten gebeuren. Niet door terug te vragen met de hand, niet door een volte te rijden en terug te vragen met de hand, maar door op de lange zijde iets naar voren te rijden en aan het eind van die lange zijde een kleine volte in te sturen (Tarcento was niet zo groot en had goede balans; een volte van plm. 13 meter lukte al wel goed genoeg). Door het sturen en het herhalen van de galophulp, bleef ze in galop en kwam ze iets terug. Dat heb ik beloond. Na een paar keer begon ze daar mee te denken en ging ze het begrijpen. Van daaruit kon ik gelukkig weer verder.

Ondertussen wist ik wat me te wachten stond bij de verder opleiding en dacht ik bij elke stap vooruit even na hoe ik dat bij dit paard het beste kon doen. Daardoor ging het een stuk eenvoudiger. En er is af en toe wel communicatiestoring geweest met stress tot gevolg, maar dan wist ik gauw genoeg wat er aan de hand was en kwamen we daar ook zo weer uit. Zo zijn haar bijzondere eigenschappen geen belemmering geweest voor vooruitgang en kon ze alles laten zien wat ze in zich had, tot aan de piaffe aan toe.

Denk bij het drukke, gestreste gedrag van je sensibele paard niet direct aan onwil, maar onderzoek even of hij bang is om het fout te doen en kijk dan of je het beter kunt uitleggen.

Your horse will love you for that!