TA is een handig model om inzicht te krijgen in patronen van jezelf en anderen. Patronen die een effectieve communicatie in de weg staan. Patronen die je gedrag beïnvloeden en oplossingen saboteren. Daarmee is TA een mooi hulpmiddel om de eerste stappen te zetten naar effectieve communicatie op je werk, in je gezin en met je familie en vrienden en leren omgaan met en oplossen van problemen.
TA is oorspronkelijk ontwikkeld door Eric Berne in de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw. Berne gaat ervan uit dat ouders en andere belangrijke volwassenen tijdens de jonge jaren invloed hebben op hoe het kind zichzelf ziet, hoe het anderen ziet en de wereld om hem heen. Die invloed heeft in je volwassen leven o.a. gevolgen voor je manier van communiceren, voor je manier van omgaan met moeilijkheden en of je problemen kunt oplossen.
Omdat een kind afhankelijk is van zijn ouders, is hij volledig op hen gericht en zal hij alles doen om geliefd te zijn, zelfs als dit ten koste van hemzelf gaat.
Een kind hoort niet alleen de woorden van zijn ouders, maar pikt ook het gedrag, de lichaamshouding en gezichtsuitdrukking op. Het kinderbrein dat nog volop in ontwikkeling is, kan niet anders dan daar zijn eigen conclusies uit trekken. Conclusies die niet perse met de werkelijkheid stroken. Conclusies die grote gevolgen hebben voor het zelfbeeld van het kind en zijn gevoel van veiligheid en eigenwaarde.
Bij dergelijke, meestal foutieve conclusies kan het kind ervan overtuigd raken dat hij niet ok is. Het kind voelt zich niet geliefd en dat doet pijn. Volgens de TA resulteert dit in zelfopgelegde verboden. Die zie je in het onderste vak van het volgende schema. Dit zijn de gedragingen waarvan het kind is gaan geloven dat die niet ok zijn. Dit mag het kind niet meer zijn of doen van zichzelf. Vervolgens legt het kind zich gedrag op dat de ouders hopelijk zal plezieren zodat het kind zich weer veilig en geliefd kan voelen. Dat zie je bovenaan in het schema staan.
Dit gedrag raakt meer en meer verankerd en het kind neemt het mee naar zijn volwassen leven. Als het gaat om volwassenen, gaat de TA ervan uit dat ze handelen vanuit 3 posities. De TA gebruikt daarvoor de term ego-toestanden. In het volgende model stellen de woorden Ouder, Volwassene en Kind de ego-toestanden voor. Ieder mens beschikt in deze benadering over diverse ego-toestanden die afwisselend ingezet worden. Een uitleg van de in het model gebruikte ego-toestanden:
- Ouder ego-toestand: vanuit deze ego-toestand reageren we in bepaalde situaties zoals we onze ouders of andere belangrijke opvoeders hebben zien doen. We hebben hun gedrag als het ware gekopieerd; er wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen de voedende/verzorgende ouder (VO) en de kritische/oordelende ouder(KO).
- Volwassene ego-toestand: Vanuit deze ego-toestand reageren we in een bepaalde situatie als een gezonde volwassene, waarbij we denken, luisteren en gegevens verzamelen overeenkomstig de realiteit in het hier en nu;
• Kind ego-toestand: vanuit deze ego-toestand reageren we in bepaalde situaties als een kind, waarbij we denken, voelen en handelen zoals we vroeger deden als kind; er wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen het aangepaste kind (AK) en het natuurlijke kind (NK)/ vrije kind(VK)
Daarnaast gaat de TA uit van 4 posities die gebaseerd zijn op de conclusies die de volwassene ooit als kind heeft verankerd. Conclusies over zichzelf en de ander.
Ik ben OK, jij bent OK. Jij en ik zijn de moeite waard. Als wij een conflict hebben, wil ik het oplossen, maar mijn inzet voor het resultaat gaat niet ten koste van jou of mijzelf.
Ik ben niet OK, jij bent OK. Mijn leven is minder waard dan het jouwe want jij bent beter en kunt meer dan ik. Ik ben niet zo belangrijk als jij. Als we een conflict hebben, geef ik toe. Wat jij van mij vindt, is belangrijker dan het resultaat. Ik ben niet gelukkig. Ik zorg slecht voor mezelf en voel me vaak slachtoffer van situaties.
Ik ben OK, jij bent niet OK. Ik ben belangrijker dan jij. Als we een conflict hebben, zal ik mijn mening doordrukken. Het is belangrijk dat ik gelijk krijg ook al gaat dat ten koste van jou. ik bepaal wat goed voor jou is en jij niet.
Ik ben niet OK, jij bent niet OK. Het leven is niet de moeite waard en daar kunnen we niets aan veranderen. We hoeven ons niet in te spannen om problemen op te lossen; het is toch hopeloos. We kunnen beter alles uit de weg gaan.
Welke posities jij aanneemt in je leven ten opzichte van jezelf en de ander is afhankelijk van de conclusies die jij als kind over jezelf hebt getrokken. Vaak halen stresssituaties deze posities en deze conclusies naar boven. Als alles naar wens gaat, zal jij in gedrag en communicatie je als een werkelijke volwassene laten zien en zie jij jezelf als ok en de ander ook. Je bent volledig in het hier en nu. Zodra er moeilijkheden en conflicten dreigen, verschuift er iets. Vaak gebeurt dit onbewust. Het kan zijn dat je je heel aangepast gaat gedragen als een kind om verdere problemen te voorkomen of dat je optreedt als een kritische ouder om de controle terug te krijgen. Het is of je opeens weer ‘daar en toen’ bent. Jij bent niet meer ok of de ander is niet meer ok in dat perspectief.
De TA kent nog een paar modellen te weten de dramadriehoek en de winnaarsdriehoek. In de eerste driehoek zie je de gevolgen van ongelijkheid en miskenning.
Zowel de Aanklager als de Redder miskennen anderen. Een Slachtoffer miskent zichzelf. Als mensen één van deze rollen op zich nemen, dan reageren ze meer op het verleden dan op het hier-en-nu. Ze passen oude strategieën toe waar ze als kind toe besloten hebben of die ze als kind overnamen van hun ouder(s).
Gewoonlijk begint iemand op één van de drie posities en schakelt dan over op één van de andere posities, afhankelijk van hoe de ander reageert. Vastzitten in de dramadriehoek betekent, dat iemand “automatisch” van de ene in de andere rol schiet. Pas wanneer men zich bewust wordt van zijn patroon en de rollen die hij kiest, kan een fundamentele verandering plaatsvinden.
Verander van Aanklager in Assertief: Zeggen wat je denkt, vindt en voelt, zonder de ander te kwetsen. Verander van Redder in Zorgend: Denken voor jezelf, niet voor de ander, Anderen het werk niet uit handen nemen, Doen wat nodig is (en meer niet) en Geen dingen doen die je niet zelf wil. Verander van Slachtoffer in Kwetsbaar: Vanuit je Volwassen ego-positie problemen oplossen, Je bewust zijn van je eigen gevoelens en die serieus nemen en Problemen oplossen vanuit je eigen zelfbewustzijn.
Bij persoonlijke groei en ontwikkeling leer je in het hier en nu, in de werkelijkheid te blijven en te reageren als een volwassene.
Met dit model is enigszins te begrijpen wat er aan de hand is als communicatie niet effectief verloopt, als problemen niet op te lossen lijken en als je je doelen maar niet kunt halen.
Dan is de volgende vraag ‘Hoe kun je dit veranderen?’
Nadat je bewust bent geworden van belemmerende patronen en je ze steeds beter herkent, volgt de erkenning ervan. Accepteren dat ze er nu zijn en dat je er niets aan kunt doen dat ze ontstaan zijn. Vanuit die vrede ontstaat ruimte voor het pad naar verandering.
Dit herkennen, accepteren en veranderen kan heel goed met behulp van de Spiegelkracht van Paarden. Van nature pikken zij op wat zowel bewust als onbewust bij jou aanwezig is. Door hun gedrag en hun reactie op jou geven ze aan waar jouw bewuste en onderbewuste niet synchroon zijn en daarmee dus waar de belemmering zit. Doordat zij niet oordelen helpen ze jou e.e.a. te accepteren.
Wat ook goed helpt, is leren luisteren naar je lichaam. Bewuster worden van je lichaam en wat je voelt en hoe je ademt.
Daarnaast zijn Chakra Yoga, EFT, Bach Bloesems fijne hulpmiddelen die op je energiesysteem werken. Als de belemmeringen daar vast zitten, helpen zij om op te lossen, los te laten of te neutraliseren.
